Στα πλαίσια της 7ης Ειδικής Συνεδρίασης Λογοδοσίας του Δημοτικού Συμβουλίου της Αθήνας, η Ανοιχτή Πόλη έθεσε στη δημοτική αρχή τα παρακάτω δύο ζητήματα:
Προστασία και ανάδειξη της ιστορικής μνήμης της πόλης
Η Αθήνα έχει βαρύ ιστορικό φορτίο. Στους δρόμους της έχουν δοθεί μάχες για την ελευθερία και την κοινωνική δικαιοσύνη. Η αντίσταση στο φασισμό έχει σημαδέψει την ταυτότητα της πόλης μας. Η πρόσφατη δημοσίευση των συγκλονιστικών φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή υπογράμμισε την υποχρέωση όλων μας να σεβαστούμε την κληρονομιά αυτών των αγώνων, να διαφυλάξουμε και να αναδείξουμε την ιστορική μνήμη. Ωστόσο, δεν κάνουμε όσα οφείλουμε και μπορούμε στην κατεύθυνση αυτή:
• Η Αθήνα οφείλει σε εκείνους και εκείνες που αντιστάθηκαν στο φασισμό, συχνά με κόστος τη ζωή τους, να αποκτήσει Μουσείο Εθνικής Αντίστασης και Αντιφασιστικού Αγώνα. Η ίδρυση του μουσείου είναι θεωρούμε αναγκαία, ιδιαίτερα σε μέρες που κάποιοι προσπαθούν να ξαναγράψουν την ιστορία στα ακροδεξιά μέτρα τους, και αποτελεί πάγια διεκδίκηση της Ανοιχτής Πόλης που έχει προτείνει την ονομασία «Μανώλης Γλέζος – Λάκης Σάντας». Χαιρετίσαμε τις δεσμεύσεις που προέκυψαν κατά τη συνάντηση του Δημάρχου με τον Πρόεδρο της Νέας Αριστεράς και τον ιστορικό Μενέλαο Χαραλαμπίδη, για υλοποίηση της μελέτης που είχε εκπονηθεί το 2018, με συνεργασία της Περιφέρειας Αττικής, της «Ανάπλαση Αθήνας ΑΕ», του ΕΜΠ και του Υπουργείου Εργασίας – μελέτης που εγκαταλείφθηκε μόλις ανέλαβε τη διακυβέρνηση η Νέα Δημοκρατία. Μετά και από αυτήν την εξέλιξη, έχει έρθει η ώρα να διερευνηθούν υποψήφιοι χώροι και πιθανές χρηματοδοτήσεις, ώστε να αρχίσουμε να μιλάμε για ένα δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Η Ανοιχτή Πόλη θα στηρίξει κάθε πρωτοβουλία σε αυτήν την κατεύθυνση.
• Ζητήσαμε ενημέρωση για το σπίτι της ΕΠΟΝ στους Αμπελόκηπους που εξακολουθεί να βρίσκεται σε κακή κατάσταση. Η προστασία της ιστορικής μνήμης περιλαμβάνει και την προστασία των τοπόσημων που τη σημαδεύουν. Όμως το ιστορικό κτίριο, όπου τέτοιες μέρες, στις 23 Φεβρουαρίου 1943, υπογράφηκε το ιδρυτικό κείμενο της Ενιαίας Πανελλαδικής Οργάνωσης Νέων, αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια φθορές και χρήζει άμεσα φροντίδας. Ζητήσαμε ενημέρωση για το ιδιοκτησιακό καθεστώς του κτιρίου, καθώς και να αναληφθούν πρωτοβουλίες στην κατεύθυνση της διάσωσης, συντήρησης και αποκατάστασής του. Η δημοτική αρχή πρέπει να συνεργαστεί με τους αντιστασιακούς φορείς για την προοπτική αυτού του ιστορικού χώρου, ώστε το σπίτι της ΕΠΟΝ να αναδειχθεί ως μνημείο αντίστασης στο φασισμό και χώρος πολιτισμού.
• Θέσαμε τέλος το θέμα του εορτασμού της επετείου της απελευθέρωσης της Αθήνας από τη ναζιστική κατοχή. Σήμερα, η επέτειος εξαντλείται σε κάποιες τυπικές και αποσπασματικές εκδηλώσεις, χωρίς να απλώνεται στις γειτονιές και χωρίς να ενθαρρύνει την πλατιά συμμετοχή των δημοτών, και ιδιαίτερα των νέων. Καλέσαμε τη δημοτική αρχή να εξετάσει τη διαμόρφωση ενός περισσότερο ζωντανού και συμμετοχικού πλαισίου εορτασμού για την 12η Οκτωβρίου που να αναδεικνύει τη σύνδεση ανάμεσα στο αντιφασιστικό περιεχόμενο της επετείου και στις προκλήσεις των ημερών μας.
Εξελίξεις σχετικά με το ανενεργό εργοτάξιο της Ελληνικό Μετρό στην πλατεία Εξαρχείων και την παρατεινόμενη περίφραξη του κοινόχρηστου χώρου
Η χωροθέτηση σταθμού μετρό της νέας 4ης Γραμμής, στην πλατεία Εξαρχείων, έχει δημιουργήσει πολλά προβλήματα από την αρχή της κατασκευής του έργου. Η νέα γραμμή είναι μεν σημαντική για την ενίσχυση των ΜΜΜ και τη διασύνδεση πυκνοκατοικημένων περιοχών κατοικίας, όμως οι επιμέρους σχεδιαστικές επιλογές της Ελληνικό Μετρό έχουν αποβεί σε βάρος του δημόσιου χώρου και του πρασίνου της πόλης. Στην πορεία των εργασιών μέχρι σήμερα, ιστορικές πλατείες ισοπεδώθηκαν, πράσινο αποψιλώθηκε, κάτοικοι αποκλείστηκαν για πολλά χρόνια από ζωτικούς ελεύθερους χώρους, όπως είδαμε να συμβαίνει στην Κυψέλη, στην πλατεία Πρωτομαγιάς, στα Εξάρχεια, στην πλατεία Κολωνακίου, μπροστά από τη Νομική.
Στα Εξάρχεια ειδικότερα, τόσο οι κάτοικοι που κινητοποιούνται επί χρόνια για τη διάσωση της πλατείας, όσο και άλλοι φορείς όπως ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων, έχουν επισημάνει τα προβλήματα που προκύπτουν από τη χωροθέτηση του σταθμού εκεί. Η Ανοιχτή Πόλη έχει στηρίξει με συνέπεια το αίτημα για πραγματική διερεύνηση εναλλακτικών χωροθετήσεων, όπως στην Τοσίτσα – μια εναλλακτική επιλογή με σαφή πλεονεκτήματα, κοντά σε μητροπολιτικές λειτουργίες και υφιστάμενες γραμμές ΜΜΜ. Αντ’ αυτού, κυβέρνηση και Ελληνικό Μετρό επέμειναν με αδιαλλαξία σε έναν σχεδιασμό που όπως αποδείχτηκε στην πορεία δεν τηρούσε καν τους τυπικούς κατά Νόμο κανόνες ασφάλειας, με αποτέλεσμα τη σημερινή εικόνα, με τις λαμαρίνες σε απόσταση αναπνοής από τις γύρω πολυκατοικίες. Μετά από προσφυγή κατοίκων, η υπ’ αριθμ. 4376/2024 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών υποχρέωσε την εταιρεία να περιορίσει το χώρο του εργοταξίου, ώστε να επιτρέπεται η ακώλυτη πρόσβαση οχημάτων εκτάκτου ανάγκης. Ακολούθησαν προσφυγές κατά της απόφασης από την Ελληνικό Μετρό, με επιχείρημα ότι ο περιορισμός της έκτασης του εργοταξίου καθιστά το έργο ανέφικτο, οι οποίες απορρίφθηκαν όλες από τους δικαστές.
Το εργοτάξιο έκτοτε, εδώ και έναν περίπου χρόνο, παραμένει απολύτως ανενεργό. Ενώ είναι άγνωστο το αν, πού, πώς και πότε θα προχωρήσει το έργο του σταθμού Εξαρχείων, αφού με την υφιστάμενη μελέτη ο χώρος πια στην πλατεία δεν επαρκεί, η περίφραξη παραμένει αποκλείοντας έναν πολύτιμο ελεύθερο χώρο, ο οποίος μάλιστα έχει οριστεί και ως χώρος συγκέντρωσης μαθητών παρακείμενων σχολείων σε περίπτωση σεισμού.
Θέσαμε στη δημοτική αρχή τα παρακάτω ερωτήματα:
• Αν είναι σε γνώση της ο προγραμματισμός της Ελληνικό Μετρό, σχετικά με το ανενεργό εργοτάξιο της πλατείας Εξαρχείων. Μπορεί να συνεχίζει η εταιρεία να δεσμεύει έναν σημαντικό κοινόχρηστο χώρο που έχει παραχωρηθεί για το συγκεκριμένο έργο, εφόσον δηλώνει ότι το έργο όπως είχε μελετηθεί δεν είναι εφικτό;
• Θα προχωρήσει η δημοτική αρχή σε ενέργειες για την απελευθέρωση του χώρου και την απόδοσή του στην πόλη, δεδομένου και του χαρακτήρα του ως χώρου ασφαλούς συγκέντρωσης πλήθους σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης;